ვაქცინაციის შესახებ ხშირად დასმული კითხვები

ბუნებივი დამცავი მექანიზმების გააქტიურების გზით და დაავადების გამომწვევის მიმართ იმუნიტეტის ფორმირებით ვაქცინები აქვეითებენ დაავადების რისკს.  ვაქცინაცია აპროვოცირებს ორგანიზმის იმუნურ პასუხს. იმუნური სისტემა ამოიცნობს დაავადების გამომწვევს, მაგალითად, ვირუსს ან ბაქტერიას, იწყებს ანტისხეულების გამომუშავებას (ანტისხეული - ცილა, რომელიც ბუნებრივი გზით გამომუშავდება ორგანიზმში დაავადებასთან საბრძოლველად) და იმახსოვრებს დაავადების გამომწვევს, რათა სწრაფად გაანადგუროს ის მომავალში, თუ ეს გამომწვევი კვლავ მოხვდება ორგანიზმში, ისე, რომ  დაავადება არ განვითარდეს.

ჩვენ იმუნურ სისტემას გააჩნია მეხსიერება. ერთი ან რამდენიმე აცრის შემდეგ, ჩვენ, როგორც წესი, ვიძენთ დაცვას ამა თუ იმ დაავადების წინააღმდეგ მრავალი წლის განმავლობაში, ზოგჯერ მთელის სიცოცხლის მანძილზე. ვაქცინები არ გვაავადებენ, რაც გაცილებით უკეთესია, ვიდრე დაავადების მკურნალობა.  

ვაქცინები გვიცავენ მთელი სიცოცხლის განმავლობაში და ნებისმიერ ასაკში – დაბადებისთანავე, ბავშვობაში, მოზარდობის პერიოდში და სიბერემდე. ქვეყნების უმეტესობაში, მათ შორის საქართველოში, გაიცემა აცრების ბარათები, სადაც აღნიშნულია, რომელი აცრები ჩაუტარდა ზრდასრულს ან ბავშვს და როდის არის დაგეგმილი შემდეგი დოზები. მნიშვნელოვანია, რომ ყველა რეკომენდებული აცრა ჩატარდეს დროულად.

ვაქცინაციის გადავადებით საკუთარ თავს სერიოზული დაავადების რისკის წინაშე ვაყენებთ. თუ დაველოდებით მომენტს, როდესაც აცრა გადაუდებლად გახდება საჭირო – მაგალითად, ინფექციის აფეთქების დაწყებისას – შესაძლოა უკვე გვიანი იყოს საჭირო ეფექტის მისაღწევად ან ვაქცინის ყველა დოზის მისაღებად. თუ თქვენ ან თქვენს შვილს გამოგრჩათ რეკომენდებული აცრა, მიმართეთ ექიმს და გაიგეთ, როგორ და როდის შეგიძლიათ მიიღოთ გამოტოვებული დოზები.

ვაქცინები გვიცავს მრავალი დაავადებისგან, მათ შორისაა საშვილოსნოს ყელის კიბო, დიფტერია, B ჰეპატიტი, გრიპი, წითელა, ყბაყურა, ყივანახველა, პნევმონია, პოლიომიელიტი, ცოფი, როტავირუსული დიარეა, წითურა, ტუბერკულოზი და ა.შ.

ამჟამად მუშავდება ან ექსპერიმენტულად გამოიყენება ვაქცინები სხვა დაავადებების წინააღმდეგაც, მათ შორის ზიკას ვირუსის, აივ ინფექციისა და ტუბერკულოზის წინააღმდეგ. ზოგიერთი აცრა რეკომენდებულია მხოლოდ იმ პირებისთვის, რომლებიც მოგზაურობენ გარკვეულ ქვეყნებში ან პროფესიული საქმიანობის გამო ექვემდებარებიან მომატებულ რისკს. არსებობს გეგმიური აცრები, რომლებიც უტარდებათ ბავშვებს ახალშობილობიდან მოზარდობის ასაკის ჩათვლით.

გაიგეთ თქვენი ექიმისგან, რომელი აცრები არის აუცილებელი თქვენთვის და თქვენი ოჯახის წევრებისთვის.

ვაქცინის თითოეული კომპონენტი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მის უსაფრთხოებასა და ეფექტიანობაში. ვაქცინები შეიცავენ:

ანტიგენს – ეს არის მიკროორგანიზმების (ვირუსის ან ბაქტერიის) დახოცილი ან დასუსტებული ფორმა, რომლის მეშვეობითაც ორგანიზმი სწავლობს დაავადების გამომწვევის ამოცნობასა და განადგურებას მომავალში.
ადიუვანტებს – ისინი აძლიერებენ იმუნურ პასუხს და ვაქცინას უფრო ეფექტიანს ხდიან.
კონსერვანტებს – უზრუნველყოფენ ვაქცინის ეფექტიანობის შენარჩუნებას.
სტაბილიზატორებს – იცავენ ვაქცინას შენახვისა და ტრანსპორტირების დროს.

ვაქცინის შეფუთვაზე მითითებული ინგრედიენტების სახელები შესაძლოა გაუგებარი ჩანდეს, თუმცა მათი უმრავლესობა ბუნებრივად გვხვდება ადამიანის ორგანიზმში, გარემოსა და საკვებში. ვაქცინის ყველა კომპონენტი, ისევე როგორც თავად ვაქცინები, გადის უსაფრთხოების მკაცრ შემოწმებასა და კონტროლს.

რამდენიმე დაავადების წინააღმდეგ ერთდროულად აცრა უსაფრთხოა. კომბინირებული ვაქცინები ისეთივე უსაფრთხო და ეფექტიანია, როგორც ცალკეული დაავადებების საწინააღმდეგო ვაქცინები.

რამდენიმე ვაქცინის ერთ ვიზიტზე გაკეთება ან კომბინირებული ვაქცინის გამოყენება საუკეთესო გზაა ბავშვის ადრეულ ასაკში ერთდროულად რამდენიმე დაავადებისგან დასაცავად. ეს ასევე უზრუნველყოფს, რომ ყველა საჭირო აცრა დროულად ჩატარდეს. მაგალითად, კომბინირებული ვაქცინა დიფტერიის, ტეტანუსისა და ყივანახველას წინააღმდეგ ამცირებს ინექციების რაოდენობას.

რამდენიმე დოზის მიღება არ ახდენს ზედმეტ დატვირთვას იმუნურ სისტემაზე. ვაქცინებში არსებული ანტიგენების რაოდენობა ძალიან მცირეა იმასთან შედარებით, რასაც ჩვენი ორგანიზმი ყოველდღიურად ხვდება გარემოში.

არსებული ვაქცინების უმრავლესობა ათწლეულებია გამოიყენება და ყოველწლიურად მილიონობით ადამიანი უსაფრთხოდ იცრება. ქვეყანაში გამოყენებამდე ვაქცინა გადის მრავალსაფეხურიან კლინიკურ კვლევებს. ჯანმრთელობის ორგანოები ყურადღებით აფასებენ კვლევების შედეგებს, რათა დარწმუნდნენ, რომ ვაქცინა აკმაყოფილებს უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის უმაღლეს სტანდარტებს. ვაქცინის დანერგვის შემდეგაც ეროვნული ორგანოები განაგრძობენ მისი უსაფრთხოების მონიტორინგს. არასასურველი მოვლენის შემთხვევაში ხდება დეტალური მოკვლევა, იყო თუ არა ის დაკავშირებული ვაქცინაციასთან.

ჯანმო  ეხმარება ქვეყნებს უსაფრთხოების სისტემების გაძლიერებაში. გლობალურ დონეზე მონაცემებს განიხილავს ვაქცინების უსაფრთხოების გლობალური საკონსულტაციო კომიტეტი (GACVS), რომელიც ჯანმო-ს აწვდის სამეცნიერო რეკომენდაციებს.

ვაქცინის გამოყენებამდე მისი უსაფრთხოება და ეფექტიანობა მოწმდება შექმნის თითოეულ ეტაპზე.

• ლაბორატორიული ეტაპი – კანდიდატი ვაქცინის გამოკვლევა ხდება ლაბორატორიაში უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის შეფასების მიზნით.
• კლინიკური კვლევები – მიმდინარეობს რამდენიმე ათას ჯანმრთელ მოხალისეზე და რეგულირდება მკაცრი წესებით:

• I ფაზა – მცირე ჯგუფზე (20–100 ადამიანი) უსაფრთხოების და დოზირების შეფასება.
• II ფაზა – რამდენიმე ასეულ მონაწილეზე, სამიზნე პოპულაციის შესაბამისი მახასიათებლებით.
• III ფაზა – რამდენიმე ათას მონაწილეზე მასობრივი გამოყენების უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის დასამტკიცებლად.

მარეგულირებელი ორგანო კვლევების შედეგებზე დაყრდნობით იღებს გადაწყვეტილებას ვაქცინის რეგისტრაციის შესახებ. ვაქცინის დანერგვის შემდეგაც შეიძლება ჩატარდეს დამატებითი კვლევები, რათა გრძელვადიან პერიოდში შეფასდეს მისი ეფექტიანობა და უსაფრთხოება.

უსაფრთხოების მონიტორინგი მიმდინარეობს ეროვნულ, რეგიონულ და გლობალურ დონეზე. ჯანმო თანამშრომლობს მწარმოებლებთან და ჯანდაცვის ორგანოებთან, რათა დროულად გამოვლინდეს და შეფასდეს შესაძლო საფრთხეები. ყოველი სერიოზული არასასურველი მოვლენა დეტალურად განიხილება დამოუკიდებელი ექსპერტების მიერ.

მრავალრიცხოვანი მაღალი ხარისხის კვლევებით დადასტურებულია, რომ ვაქცინები არ იწვევენ აუტიზმს. 1998 წელს გამოქვეყნებული კვლევა, რომელმაც ასეთი კავშირი ივარაუდა, მოგვიანებით გაუქმდა მონაცემების გაყალბების გამო.

თიმეროსალი არის კონსერვანტი, რომელიც გამოიყენება ზოგიერთი მრავალდოზიანი ფლაკონის მქონე ვაქცინაში. იგი შეიცავს ეთილვერცხლისწყალს, რომელიც სწრაფად იშლება და ორგანიზმში არ გროვდება. კვლევებმა აჩვენა, რომ ვაქცინებში არსებული მცირე რაოდენობა უსაფრთხოა და არ უკავშირდება აუტიზმს ან სხვა ნეიროგანვითარებით დარღვევებს.

ალუმინის მარილები ათწლეულებია გამოიყენება ადიუვანტებად. მათი რაოდენობა ვაქცინებში ძალიან მცირეა და ნაკლებია იმაზე, რაც ორგანიზმში ბუნებრივად ხვდება საკვებიდან. ფართომასშტაბიანმა კვლევებმა, მათ შორის მილიონზე მეტი ბავშვის მონაწილეობით ჩატარებულმა კვლევამ, არ დაადასტურა კავშირი ვაქცინებში ალუმინის შემცველობასა და სერიოზულ ჯანმრთელობის პრობლემებს შორის.

• https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/vaccines-and-immunization-vaccine-safety

• https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/vaccines-and-immunization-what-is-vaccination

• https://www.cdc.gov/vaccines/by-disease/index.html